Jak wykorzystać okno Johari do udzielania informacji zwrotnej, rozwoju komunikacji, pracy coachingowej i rozwijania samoświadomości? Model ten najlepiej sprawdza się w nauce przekazywania i otrzymywania informacji zwrotnej. Nie jestem wielkim zwolennikiem korzystania ze schematów, lecz okno Johari wyjątkowo dobrze sprawdziło mi się w pracy ze studentami, dla których jednym z najtrudniejszych wyzwań komunikacyjnych jest feedback.
W coachingu okno Johari staje się narzędziem pogłębiania refleksji i rozwijania samoświadomości, a w edukacji i szkoleniach wspiera budowanie dojrzałej komunikacji. Zobacz, jak w praktyce wykorzystać okno Johari, by świadomie pracować z informacją zwrotną i rozwijać samoświadomość – swoją lub swojego zespołu.
Skąd się wzięło Okno Johari?
Model, nazywany Oknem Johari, został stworzony w latach 50. XX w przez Josepha Lufta i Harringtona Inghama i nazwę przyjął od pierwszych sylab imion twórców (Jo+Hari). Model ten miał pomóc lepiej zrozumieć nasze relacje z innymi ludźmi w grupie, a także stał się narzędziem samooceny, które pozwalało poszerzyć własną samoświadomość. Jego głównym celem jest pokazanie, że nikt nie ma pełnej wiedzy o samym sobie.
Czym jest Okno Johari i dlaczego wspiera proces informacji zwrotnej
Okno Johari składa się z czterech części. Czy ci to coś przypomina? Zapewne tak, gdyż z czterech części składa się też analiza SWOT oraz macierz Eisenhowera i wiele innych schematów. Widać Amerykanie lubią dzielić wszystko na cztery części.
Okno Johari zazwyczaj jest przedstawiane tak, jak na poniższym obrazku, lecz należy pamiętać, że poszczególne jego części nigdy nie są równe – ich proporcje będą różniły się, w zależności od tego, jakim człowiekiem jesteś i na ile masz rozwiniętą samoświadomość. Praca z oknem Johari przede wszystkim poprawia komunikację w zespole, uświadamia, że nikt nie ma pełnego obrazu samego siebie oraz, że inni widzą nasze zachowania inaczej niż my je interpretujemy.
Obszar jawny zwany też Areną
Obszar ten zawiera informacje o mnie, które znam zarówno ja, jak i moje otoczenie. Przykładowo, moi znajomi wiedzą, że lubię wstawać wcześnie rano, nie przepadam za rozmowami telefonicznymi, jestem introwertykiem i rzadko kiedy się denerwuję.
Przyjmuje się, że im większy jest obszar jawny, tym większa przewidywalność w relacjach oraz wyższy poziom zaufania.
Obszar ukryty czyli Fasada
Jest to obszar osobisty, który zawiera znane mi informacje na mój temat, którymi nie dzielę się z innymi. Oczywiście są ludzie, którzy ten obszar mają niewielki i tacy, którzy są bardzo zamknięci. Ujawnianie tego obszaru zawsze jest osobistym wyborem i zależy od tego, jak bezpiecznie czujemy się w relacjach.
Obszar ślepy – dlaczego jest kluczowy do pracy z feedbackiem?
W tym obszarze znajdują się informacje, które są widoczne dla innych, ale niewidoczne dla ciebie. Jest to najważniejszy obszar informacji zwrotnej!
Zmniejszanie obszaru ślepego prowadzi do trafniejszej samooceny i zapobiega powtarzaniu nieuświadomionych błędów. Z drugiej strony należy pamiętać, że to co inni sądzą o tobie, jest tylko opinią, a nie prawdą objawioną.
Obszar nieznany – praca z oknem Johari w coachingu rozwojowym
Zawiera informacje nieznane tobie i nieznane innym. W tym obszarze jest największy potencjał rozwojowy, tu ukrywają się nieuświadomione kompetencje i talenty. Jest to obszar uczenia się, który odkrywasz eksperymentując, wychodząc poza strefę komfortu.
Jak wykorzystać okno Johari do udzielania informacji zwrotnej – praca z obszarem ślepym
Poznawanie obszaru ślepego sprawia, że dociera do ciebie informacja zwrotna, co sprzyja uczeniu się i nie popełnianiu wciąż tych samych błędów. Jeżeli chcesz zmniejszyć obszar ślepy, to zaproponuję ci proste ćwiczenie do wykonania. Na kartce zapisz 10-15 twoich cech (najlepiej pozytywnych), o których myślisz, że wszyscy w twoim otoczeniu o nich wiedzą. Potem poproś bliskie ci osoby, aby każda z nich napisała 10-15 cech, które według nich charakteryzują ciebie (umiejętności, talenty, mocne strony). Następnie porównaj swoją listę z tym, co zapisali twoi znajomi. Cechy, które się pokrywają umieszczasz w oknie jawnym, a to co się nie pokrywa, w obszarze ślepym. Jak wygląda twoje okno Johari po przeprowadzonym eksperymencie?
Gdy robię to ćwiczenie ze studentami bardzo często okazuje się, że okno ślepe jest zdecydowanie większe od jawnego. Aby ćwiczenie miało praktyczny sens, trzeba jeszcze przeprowadzić refleksję – zadać sobie pytania:
- – jakie elementy z obszaru ślepego są dla mnie najbardziej zaskakujące?
- – co mi to uświadamia?
- – co się stanie, gdy niektóre z elementów z obszaru ślepego świadomie zaakceptuję? Co to zmieni w moich działaniach, postawie, podejściu do życia, w relacjach?
Jak widzisz z jednej strony ćwiczenie to uczy pracy z informacją zwrotną, z drugiej poszerza samoświadomość.
Przydatne schematy do pracy rozwojowej
|
Obszar ukryty – czy i co warto ujawnić?
W obszarze ukrytym znajdują się nie tylko wszystkie twoje sprawy osobiste, ale też maski, które nakładasz w relacjach oraz role, które przyjmujesz. Nie zachęcam cię do dzielenia się sprawami intymnymi, ale może niektóre maski warto zrzucić?
Na zajęciach, w grupach, które mają duże zaufanie do siebie, wprowadzam ćwiczenie na odkrywanie obszaru ukrytego, zadając pytanie:
„Dokończ zdanie – Podczas pracy w zespole najbardziej stresuje mnie…?”
Uczestnik może odpowiedzieć: „Boję się, że widać, jak bardzo się denerwuję, gdy muszę wyrazić własne zdanie.”
Często po takim ujawnieniu, grupa zauważa, że zachowanie, które dotąd brała za arogancję, wynika ze strachu i chęci opanowania stresu.
W tym miejscu przejrzyj jeszcze raz opinie znajomych wpisane do obszaru ślepego. Zastanów się, czy część z nich nie wynika z tego, że nie ujawniasz pewnych uczuć czy emocji, chowając się za maskami? Może dla dobra relacji warto niektóre elementy z obszaru ukrytego ujawnić?
Obszar ukryty – praca nad samoświadomością
Ćwiczenia z ujawniania obszaru ukrytego trzeba przeprowadzać z dużą ostrożności i poszanowaniem prawa do odmowy odpowiedzi. Najlepiej nadają się do tego grupy o dużym poziomie wzajemnego zaufania.
Jeżeli są odpowiednie warunki, to można zaproponować ćwiczenie „Czego o mnie nie wiesz?”
Prowadzący zadaje pytanie: „Jedna rzecz, której zwykle nie pokazuję (w grupie, na studiach, w pracy), to…”
Odpowiedzi mogą brzmieć
- – bardzo stresuję się oceną, chociaż po mnie tego zazwyczaj nie widać…
- – często nie rozumiem, co mam zrobić w ćwiczeniu, ale wstydzę się zapytać…
- – jestem wyczerpany tymi spotkaniami pod koniec dnia pracy, ale zawsze mówię, że dla mnie jest to ok….
Eksploracja obszaru nieznanego, czyli okno Johari w coachingu rozwojowym
Z obszarem nieznanym bardzo często pracuję z moimi klientami na sesjach coachingowych. Jedną z ważniejszych zalet coachingu jest umiejętność odkrywania tego, co nieznane. Jest to przestrzeń dla eksperymentów, podejmowania działań, których nigdy nie próbowało się robić. I nie chodzi tutaj o jakieś ekstremalne wyzwania, czy drastyczne przekraczanie granic komfortu, tylko o niewielkie działania, które przeważnie nie wymagają większego wysiłku.
Eksploracja obszaru nieznanego wiąże się uruchomieniem ciekawości. „Co by było, gdybym poszedł inną drogą do pracy?”, „Jak bym się czuł, gdybym nie gapił się w telefon w tramwaju i popatrzył na otaczających mnie ludzi?”, „A gdyby tak mówić dzień dobry wszystkim moim sąsiadom, to co by się stało?”
Eksploracja obszaru nieznanego, to szeroki i wielowątkowy temat wart opisania w osobnym artykule. Tutaj tylko go zaznaczam.
Jak wykorzystać okno Johari do udzielania informacji zwrotnej – ograniczenia i niedoskonałości
Jak każdy schemat, Okno Johari też nie jest idealnym narzędziem, które zawsze się sprawdza. Jakie są jego wady?
- Po pierwsze wymaga szczerości i otwartości. Jeżeli te warunki nie będą spełnione, to informacja zwrotna nie będzie prawdziwa
- Schematy porządkują, ale też upraszczają zagadnienia
- Ludzie mogą nie chcieć pracować z Oknem Johari ponieważ nie mają zaufania do grupy
- Czasami konfrontacja ze obszarem ślepym, dla wrażliwszych osób może być przykra i prowadzić do uruchomienia nadmiaru emocji
Jak wykorzystać okno Johari do udzielania informacji zwrotnej – podsumowanie
Okno Johari jest ciekawym schematem, który warto mieć w swoim zestawie narzędzi coacha, terapeuty, szkoleniowca czy nauczyciela. Jednak warto pamiętać o ograniczeniach tego schematu.
U mnie najbardziej sprawdza się przy pracy nad informacją zwrotną w grupie, a także podczas coachingu, gdy chcę przekonać klienta do pracy nad własną samoświadomością
Może i ty chcesz przekonać się na czym polega praca z Oknem Johari? Zapraszam do komentowania, kontaktowania się i skorzystania z coachingu.
